Studnia bez pozwolenia? Legalizacja ujęcia wody bez opłaty i kary od 18 sierpnia

Od 18 sierpnia 2026 r. właściciele części urządzeń służących do
poboru wód podziemnych będą mogli wystąpić o legalizację bez opłaty
legalizacyjnej i bez administracyjnej kary pieniężnej za wykonanie
urządzenia bez wymaganej zgody. Warunkiem jest między innymi wykonanie
urządzenia przed wejściem nowych przepisów w życie oraz złożenie
kompletnego wniosku najpóźniej 31 grudnia 2027 r.

Nowy status: ustawa została ogłoszona 3 sierpnia
2026 r. jako Dz.U. 2026 poz. 1033. Wejdzie w życie 18
sierpnia 2026 r. Nie jest to automatyczna legalizacja każdej studni.

Co zmieniło ogłoszenie
ustawy?

Nowelizacja Prawa wodnego była wcześniej przyjęta przez parlament i
podpisana przez Prezydenta, ale dopiero publikacja w Dzienniku Ustaw
pozwoliła ustalić konkretną datę wejścia w życie. Ustawa została
ogłoszona 3 sierpnia, a zgodnie z jej art. 3 zacznie obowiązywać po 14
dniach, czyli 18 sierpnia 2026 r.

Do Prawa wodnego zostanie dodany epizodyczny art. 524a. Przewiduje on
czasowe zwolnienie z opłaty legalizacyjnej oraz z określonej
administracyjnej kary pieniężnej dla właścicieli urządzeń wodnych do
poboru wód podziemnych.

Jakich urządzeń dotyczą
nowe przepisy?

Preferencja obejmuje urządzenia wodne do poboru wód
podziemnych, które wykonano bez wymaganego:

• pozwolenia wodnoprawnego albo
• zgłoszenia wodnoprawnego.

W praktyce najczęściej będą to studnie i inne ujęcia wód podziemnych
wykorzystywane w gospodarstwach rolnych, hodowli, produkcji, turystyce,
obiektach usługowych lub na nieruchomościach firmowych.

Ustawa nie obejmuje wszystkich urządzeń wodnych. Czasowe zwolnienie
nie dotyczy na przykład ujęć wód powierzchniowych, stawów, pomostów czy
wylotów kanalizacyjnych. Nie ma także znaczenia kod PKD właściciela.
Liczą się rodzaj urządzenia, data jego wykonania i spełnienie wymogów
postępowania legalizacyjnego.

Nie każda studnia wymaga
legalizacji

Nowelizacja dotyczy tylko urządzeń, których wykonanie wymagało
pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia, ale właściciel nie uzyskał
wymaganej zgody. Jeżeli wykonanie danej studni było objęte ustawowym
zwolnieniem, nie staje się ona „nielegalna” wyłącznie z powodu braku
pozwolenia.

Ocena zależy między innymi od parametrów urządzenia, celu i skali
poboru wody oraz sposobu korzystania z nieruchomości. Dlatego przed
składaniem rozbudowanej dokumentacji warto potwierdzić we właściwej
jednostce Wód Polskich, czy dane ujęcie rzeczywiście wymaga
legalizacji.

Urządzenie
musi być wykonane przed 18 sierpnia 2026 r.

Art. 524a obejmuje urządzenia wykonane bez wymaganej zgody do
dnia wejścia w życie nowego przepisu. Oznacza to, że
preferencja dotyczy urządzeń istniejących przed 18 sierpnia 2026 r.

Nowa ścieżka nie jest zachętą do wykonywania kolejnych studni bez
pozwolenia lub zgłoszenia. Urządzenie wykonane dopiero po wejściu ustawy
w życie nie skorzysta z tego czasowego zwolnienia.

Właściciel powinien przygotować materiały pozwalające wykazać, że
ujęcie powstało przed wskazaną datą. Rodzaj dowodów będzie zależał od
konkretnej sprawy — mogą to być między innymi dokumentacja techniczna,
faktury, mapy, protokoły, zdjęcia lub inne wiarygodne materiały.

Legalizacja bez opłaty
legalizacyjnej

Na zwykłych zasadach legalizacja urządzenia wodnego jest odpłatna.
Wody Polskie wskazują, że jednostkowa stawka opłaty legalizacyjnej w
2026 r. wynosi 6601,67 zł.

Nowy art. 524a zwolni z tej opłaty właściciela kwalifikującego się
urządzenia do poboru wód podziemnych, jeżeli złoży kompletny wniosek w
ustawowym terminie. Zwolnienie dotyczy opłaty za legalizację urządzenia
— nie oznacza, że wszystkie dokumenty, mapy, ekspertyzy czy operat
wodnoprawny będzie można przygotować bez kosztów.

Bez administracyjnej kary
pieniężnej

Właściciel, który spełni warunki i złoży kompletny wniosek, nie
będzie podlegał administracyjnej karze pieniężnej wskazanej w art. 472aa
ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego za wykonanie urządzenia bez wymaganego
pozwolenia, pozwolenia zintegrowanego albo zgłoszenia wodnoprawnego.

W komunikacji warto używać pełnego określenia „bez
administracyjnej kary pieniężnej”. Ustawa ustanawia konkretne
zwolnienie w postępowaniu administracyjnym, a nie ogólną amnestię
obejmującą wszystkie możliwe naruszenia przepisów.

Kompletny
wniosek trzeba złożyć do 31 grudnia 2027 r.

Najważniejszy termin to 31 grudnia 2027 r. Do tego
dnia właściciel musi złożyć kompletny wniosek o
legalizację, a nie jedynie krótkie zawiadomienie o istnieniu
studni.

To istotne, ponieważ przygotowanie operatu wodnoprawnego, map,
dokumentów planistycznych i pozostałych załączników może potrwać.
Złożenie niepełnego wniosku pod koniec 2027 r. i uzupełnienie go już po
terminie może rodzić spór o prawo do zwolnienia. Bezpieczniej rozpocząć
przygotowania odpowiednio wcześniej.

Co powinien zawierać
wniosek o legalizację?

Zakres dokumentacji zależy od tego, czy wykonanie urządzenia wymagało
pozwolenia wodnoprawnego, czy zgłoszenia. W typowej sprawie mogą być
potrzebne:

• mapa sytuacyjno-wysokościowa;
• szkice lub rysunki przedstawiające urządzenie;
• dokumenty dotyczące miejscowego planu zagospodarowania
  przestrzennego, warunków zabudowy albo lokalizacji inwestycji celu
  publicznego, jeżeli są wymagane;
• operat wodnoprawny — w sprawach wymagających pozwolenia;
• decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach albo ocena wodnoprawna,
  jeśli jest wymagana;
• wypisy z rejestru gruntów dla nieruchomości znajdujących się w
  zasięgu oddziaływania;
• dokumenty potwierdzające prawo do dysponowania urządzeniem lub
  wymagane zgody;
• pełnomocnictwo, jeżeli właściciela reprezentuje inna osoba;
• materiały potwierdzające wykonanie urządzenia przed 18 sierpnia 2026
  r.

Wniosek składa się do właściwej miejscowo jednostki Państwowego
Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. Dokumenty można dostarczyć
bezpośrednio albo przesłać pocztą.

Co z postępowaniami już
prowadzonymi?

Ustawa zawiera przepisy przejściowe. Nowe zwolnienie z opłaty będzie
stosowane także do postępowań legalizacyjnych wszczętych i
niezakończonych przed 18 sierpnia 2026 r.

Podobna zasada obejmie wszczęte i niezakończone postępowania
dotyczące administracyjnych kar pieniężnych związanych z wykonaniem
urządzenia do poboru wód podziemnych bez wymaganej zgody. Właściciel
prowadzący już sprawę powinien jednak skontaktować się z organem i
upewnić, czy dokumentacja jest kompletna oraz czy urządzenie mieści się
w zakresie art. 524a.

Kiedy Wody Polskie
mogą odmówić legalizacji?

Brak opłaty i administracyjnej kary pieniężnej nie oznacza, że
decyzja legalizacyjna zostanie wydana automatycznie. Wody Polskie nadal
ocenią urządzenie na zwykłych zasadach.

Legalizacja może być możliwa, jeżeli lokalizacja urządzenia nie
narusza między innymi:

• planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza;
• planu zarządzania ryzykiem powodziowym;
• planu przeciwdziałania skutkom suszy;
• miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo właściwych
  decyzji lokalizacyjnych;
• wymagań dotyczących ochrony zdrowia ludzi, środowiska, przyrody i
  zabytków;
• celów środowiskowych dla wód.

Jeżeli urządzenia nie można zalegalizować, organ może nałożyć
obowiązek jego likwidacji. Gdy likwidacja jest niemożliwa ze względów
technicznych lub ekonomicznych, możliwe jest nałożenie obowiązku
wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Checklista dla właściciela
ujęcia

• ☐ Ustal, czy obiekt jest urządzeniem
  do poboru wód podziemnych.
• ☐ Sprawdź, czy jego wykonanie wymagało
  pozwolenia albo zgłoszenia.
• ☐ Zbierz dowody wykonania urządzenia
  przed 18 sierpnia 2026 r.
• ☐ Ustal właściwą miejscowo jednostkę
  Wód Polskich.
• ☐ Zapytaj, jaki zakres dokumentacji
  jest wymagany w Twojej sprawie.
• ☐ Zamów mapy i operat wodnoprawny,
  jeżeli są potrzebne.
• ☐ Sprawdź zgodność urządzenia z
  dokumentami planistycznymi i środowiskowymi.
• ☐ Złóż kompletny wniosek z odpowiednim
  wyprzedzeniem przed 31 grudnia 2027 r.
• ☐ Jeżeli postępowanie już trwa,
  skontaktuj się z prowadzącym je organem.

Najczęstsze pytania

Czy nowe przepisy
legalizują każdą studnię?

Nie. Ustawa zwalnia z opłaty i określonej administracyjnej kary
pieniężnej, ale Wody Polskie nadal prowadzą postępowanie i oceniają
możliwość legalizacji.

Czy preferencja zależy od
kodu PKD?

Nie. Ustawa nie odwołuje się do PKD ani PKWiU. Może dotyczyć
właścicieli ujęć wykorzystywanych w rolnictwie, hodowli, produkcji,
turystyce i innych branżach.

Czy
wystarczy wysłać informację o posiadaniu studni?

Nie. Do 31 grudnia 2027 r. trzeba złożyć kompletny wniosek o
legalizację wraz z wymaganymi dokumentami.

Czy nowe
zasady obejmują rozpoczęte postępowania?

Tak. Przepisy przejściowe obejmują wskazane postępowania
legalizacyjne oraz postępowania dotyczące administracyjnych kar
pieniężnych, które będą wszczęte i niezakończone przed wejściem ustawy w
życie.

Podstawa prawna i źródła

• ustawa z 19
  czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo wodne, Dz.U. 2026 poz.
  1033;
• informacja
  Wód Polskich o legalizacji urządzenia wodnego i wymaganych
  dokumentach;
• przebieg
  prac nad ustawą w Senacie — druk nr 772.

Ważne: materiał ma charakter informacyjny. Zakres
wymaganych dokumentów i możliwość legalizacji zależą od parametrów
urządzenia oraz okoliczności konkretnej sprawy.