Zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży i obuwia od 19 lipca 2026 r. Kogo dotyczy?

Od 19 lipca 2026 r. duże firmy nie mogą już swobodnie niszczyć niesprzedanej odzieży, dodatków odzieżowych i obuwia. Unijny zakaz obejmuje między innymi nadwyżki magazynowe, zapasy zalegające w magazynie oraz produkty zwrócone przez konsumentów. Przepisy przewidują wyjątki, ale firma musi wykazać, dlaczego zniszczenie było dopuszczalne, i przechowywać odpowiednią dokumentację przez pięć lat.

Zmiana ma szczególne znaczenie dla dużych sieci handlowych, producentów, importerów, dystrybutorów, platform e-commerce i sklepów internetowych działających w branży mody. Zakaz nie został jednak przypisany do konkretnych kodów PKD. Rozporządzenie posługuje się kategoriami produktów i kodami CN wskazanymi w załączniku VII.

Podstawą nowych zasad jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1781 z 13 czerwca 2024 r. w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, określane jako ESPR. Szczegółowe odstępstwa od zakazu doprecyzowało rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2026/296.

Co zaczęło obowiązywać 19 lipca 2026 r.?

Art. 25 ust. 1 rozporządzenia 2024/1781 zakazuje od 19 lipca 2026 r. niszczenia niesprzedanych produktów konsumpcyjnych wymienionych w załączniku VII. Na obecnym etapie są to określone grupy odzieży, dodatków odzieżowych i obuwia.

Przez „niszczenie” rozporządzenie rozumie umyślne uszkadzanie produktu albo pozbywanie się go jako odpadu. Wyjątkiem jest przekazanie produktu wyłącznie w celu przygotowania go do ponownego użycia, w tym odnowienia lub regeneracji. Oznacza to, że samo wyprowadzenie towaru z magazynu nie rozstrzyga sprawy. Trzeba ustalić, co rzeczywiście stanie się z produktem i jaki jest cel jego przekazania.

„Niesprzedany produkt konsumpcyjny” to nie tylko klasyczna końcówka kolekcji. Definicja obejmuje między innymi nadwyżki, nadmierne zapasy, towary zalegające oraz produkty zwrócone przez konsumenta w ramach prawa odstąpienia od umowy lub dłuższego terminu zwrotu przyznanego przez sprzedawcę.

Zakaz wpisuje się w szerszą zasadę zapobiegania niszczeniu. Podmioty gospodarcze powinny podejmować działania, których można od nich racjonalnie oczekiwać, aby ograniczać potrzebę niszczenia niesprzedanych produktów. W praktyce ważne stają się procesy wyprzedaży, naprawy, odnowienia, ponownego wprowadzenia do obrotu, darowizn oraz współpracy z podmiotami zajmującymi się ponownym użyciem.

Jakie produkty obejmuje zakaz?

Zakres wynika z załącznika VII do rozporządzenia 2024/1781 i jest opisany kodami Nomenklatury Scalonej, czyli CN. Obejmuje on:

• odzież i dodatki odzieżowe ze skóry lub skóry wtórnej — CN 4203,
• odzież i dodatki odzieżowe z dzianin — dział CN 61,
• odzież i dodatki odzieżowe inne niż z dzianin — dział CN 62,
• określone nakrycia głowy — CN 6504 i 6505,
• obuwie ujęte w pozycjach CN 6401–6405.

Nie należy sprowadzać tego zakresu do hasła „wszystkie produkty modowe”. Decydujące jest przyporządkowanie konkretnego towaru do pozycji CN wskazanej w załączniku. Przykładowo obecność towaru w asortymencie sklepu odzieżowego nie oznacza jeszcze automatycznie, że każdy sprzedawany dodatek znajduje się w zakresie zakazu.

Komisja Europejska może w przyszłości rozszerzyć załącznik VII o kolejne grupy produktów. Dlatego firmy powinny śledzić nie tylko obecne kategorie, lecz także przyszłe akty delegowane.

Które przedsiębiorstwa podlegają zakazowi?

Od 19 lipca 2026 r. zakaz dotyczy przede wszystkim dużych przedsiębiorstw. Ministerstwo Rozwoju i Technologii opisuje tę grupę skrótowo jako firmy zatrudniające powyżej 250 pracowników. Przedsiębiorstwa średniej wielkości mają zostać objęte zakazem od 19 lipca 2030 r. Mikro- i małe przedsiębiorstwa zostały z bezpośredniego zakazu wyłączone.

W praktyce nie należy jednak ustalać statusu firmy wyłącznie na podstawie prostego odczytania liczby etatów. Rozporządzenie odsyła do unijnej definicji MŚP, która bierze pod uwagę liczbę personelu, dane finansowe oraz relacje z przedsiębiorstwami partnerskimi i powiązanymi. Firma należąca do większej grupy może więc wymagać analizy skonsolidowanych danych.

Zakaz nie jest ograniczony do spółek prowadzących sklep stacjonarny. Może mieć znaczenie dla każdego podmiotu gospodarczego znajdującego się w łańcuchu produktów objętych przepisami, w tym producenta, importera, dystrybutora, sprzedawcy detalicznego lub operatora e-commerce, jeżeli to on podejmuje decyzję o zniszczeniu niesprzedanych towarów.

Czy mikro i małe sklepy mają nowe obowiązki?

Mikro- i małe przedsiębiorstwa nie są objęte bezpośrednim zakazem z art. 25 ust. 1. Nie oznacza to jednak, że można wykorzystać mały podmiot jako wykonawcę niszczenia dla dużej firmy. Art. 25 ust. 2 przewiduje zabezpieczenie przed obchodzeniem przepisów: podmiot nieobjęty zakazem nie może niszczyć niesprzedanych produktów przekazanych mu w celu obejścia zakazu.

Mały sklep współpracujący z dużą siecią, platformą lub producentem powinien więc dokładnie określić w umowie, jaki jest cel przekazania towaru i co ma się z nim stać. Sam formalny transfer własności albo przekazanie partii do zewnętrznego operatora nie usuwa ryzyka, jeśli rzeczywistym celem pozostaje zniszczenie produktu.

Wyłączenie mikro- i małych firm dotyczy bezpośredniego zakazu oraz obowiązku ujawniania z art. 24. Warto jednak pamiętać o ogólnej zasadzie zapobiegania niszczeniu oraz o przepisach odpadowych, produktowych i dotyczących bezpieczeństwa, które mogą mieć zastosowanie niezależnie od wielkości przedsiębiorcy.

Kiedy zniszczenie towaru nadal jest możliwe?

Zakaz nie ma charakteru bezwzględnego. Rozporządzenie delegowane 2026/296 przewiduje zamknięty katalog sytuacji, w których zniszczenie może być dopuszczalne, pod warunkiem posiadania wymaganej dokumentacji.

Produkt niebezpieczny lub niezgodny z prawem

Zniszczenie może być dopuszczalne, gdy produkt jest niebezpieczny w rozumieniu unijnych przepisów o ogólnym bezpieczeństwie produktów. Wyjątek może również dotyczyć produktu niezgodnego z prawem Unii lub prawem krajowym, jeżeli zniszczenie jest wymagane przepisami albo stanowi odpowiednie i proporcjonalne działanie naprawcze.

Naruszenie praw własności intelektualnej

Odstępstwo obejmuje między innymi produkty naruszające prawa własności intelektualnej, jeżeli naruszenie zostało odpowiednio stwierdzone i może być udokumentowane. Przepisy przewidują również szczególne przypadki wynikające z licencji lub wymogów umownych chroniących takie prawa.

Uszkodzenie, pogorszenie jakości lub zanieczyszczenie

Możliwe jest zniszczenie produktu, którego nie można rozsądnie uznać za dopuszczalny do użytkowania przez konsumenta z powodu uszkodzenia, pogorszenia jakości, zanieczyszczenia lub problemów higienicznych, jeżeli naprawa i odnowienie są technicznie niewykonalne albo nieopłacalne.

Nie wystarczy więc stwierdzić, że produkt ma wadę lub wrócił od klienta. Firma powinna wcześniej ocenić możliwość uzupełnienia zapasów, ponownej sprzedaży, naprawy lub odnowienia. Rozporządzenie wymaga dokumentów potwierdzających rodzaj uszkodzenia oraz powód, dla którego środki naprawcze nie są możliwe.

Wada projektowa lub produkcyjna

Wyjątek może objąć produkt nieprzydatny do zamierzonego celu z powodu wady projektowej lub produkcyjnej, której naprawa nie jest technicznie wykonalna. Również tutaj konieczna jest ocena jakości i dokumentacja.

Brak możliwości przekazania produktu dalej

Jeżeli wcześniejsze przesłanki nie mają zastosowania, rozporządzenie dopuszcza szczególny tryb związany z nieprzyjęciem darowizny. Firma powinna zaoferować produkty bezpośrednio co najmniej trzem odpowiednim podmiotom gospodarki społecznej w Unii albo opublikować ofertę na łatwo dostępnej stronie internetowej przez co najmniej osiem tygodni. Dopiero brak przyjęcia towarów może uzasadniać zastosowanie odstępstwa.

Przepisy uwzględniają również sytuację, gdy produkt został przekazany podmiotowi gospodarki społecznej, ale nie znaleziono odbiorcy, albo gdy podmiot przetwarzający odpady przygotował produkt do ponownego użycia i mimo udostępnienia go na rynku nie znalazł nabywcy.

Zwroty konsumenckie, uszkodzone towary i końcówki kolekcji

Zwrot konsumencki nie może być automatycznie traktowany jako towar przeznaczony do zniszczenia. Definicja niesprzedanego produktu wyraźnie obejmuje produkty zwrócone w ramach prawa odstąpienia od umowy. Sklep powinien mieć procedurę oceny stanu zwrotu, czyszczenia, ponownego pakowania, naprawy, obniżenia ceny albo przekazania do odnowienia.

Uszkodzenie opakowania, brak papierowej metki lub ślady przymierzenia nie muszą przesądzać o technicznej niemożliwości ponownej sprzedaży. Decyzja powinna uwzględniać bezpieczeństwo, higienę, rzeczywisty stan produktu i wykonalność naprawy. W przypadku powołania się na wyjątek firma musi mieć dowód, dlaczego inne rozwiązanie nie było racjonalne.

Końcówka kolekcji, nietrafiony rozmiar, sezonowość albo spadek popytu same w sobie nie zostały wskazane jako samodzielne podstawy zniszczenia. W takich sytuacjach pierwszeństwo powinny mieć wyprzedaż, sprzedaż outletowa, redystrybucja, darowizna, ponowne użycie lub inne rozwiązania zapobiegające powstaniu odpadu.

Jak dokumentować zastosowanie wyjątku?

Dokumentację dotyczącą odstępstwa trzeba przechowywać przez pięć lat od zniszczenia produktu. Na żądanie właściwego organu przedsiębiorca powinien udostępnić ją elektronicznie w terminie 30 dni, o ile organ nie ma już tych informacji na podstawie innych przepisów.

Rodzaj dokumentu zależy od podstawy zniszczenia. Może to być między innymi:

• ocena bezpieczeństwa produktu lub sprawozdanie z badań,
• oświadczenie wskazujące rodzaj niezgodności i właściwe przepisy,
• orzeczenie, decyzja, powiadomienie lub dokumentacja wewnętrznego dochodzenia dotyczącego naruszenia praw,
• protokół kontroli jakości, dowody wizualne, analiza techniczna lub opinia eksperta,
• opis procedury sortowania i standardowych możliwości naprawy,
• dowód przedstawienia oferty darowizny,
• oświadczenie o braku odbiorcy produktu.

Dokumentacja może być przygotowywana zbiorczo dla partii produktów, jeśli te same okoliczności uzasadniają zniszczenie wielu sztuk. Powinna jednak pozwalać powiązać decyzję z właściwą partią, liczbą produktów, masą, kategorią CN, datą i przyczyną.

Podmiot przekazujący produkty operatorowi odpadów powinien również przekazać mu oświadczenie wskazujące zastosowane odstępstwo. Warto uwzględnić ten obowiązek w umowach i instrukcjach magazynowych.

Ujawnianie informacji na stronie internetowej firmy

Obowiązek ujawniania informacji i sam zakaz niszczenia to dwa powiązane, ale odrębne obszary. Art. 24 rozporządzenia 2024/1781 wymaga corocznego ujawniania informacji o niesprzedanych produktach, których firma się pozbyła lub których pozbyto się w jej imieniu.

Informacja ma obejmować między innymi liczbę i masę produktów, przyczyny pozbycia się ich, zastosowane odstępstwa, sposób dalszego zagospodarowania oraz działania podejmowane w celu zapobiegania niszczeniu. Dane powinny być udostępnione w sposób jasny i widoczny, przynajmniej na łatwo dostępnej podstronie firmowego serwisu. Podmioty publikujące raport zrównoważonego rozwoju mogą umieścić te informacje w raporcie.

Od 2 marca 2027 r. stosuje się rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2026/2 określające szczegółowy format ujawnienia. Jednocześnie MRiT przypomina, że ogólny obowiązek z art. 24 istniał wcześniej i dotyczył pierwszego pełnego roku obrotowego po wejściu w życie rozporządzenia 2024/1781. Firmy nie powinny więc odkładać całego procesu ewidencji do 2027 r.

Co z PKD 47.71.Z i 47.72.Z?

Zakaz nie jest przypisany do kodu PKD. Kody działalności mogą pomóc ustalić, które branże powinny szczególnie zainteresować się zmianą, ale nie wyznaczają prawnego zakresu obowiązku.

Redakcyjnie powiązane rodzaje działalności to między innymi:

• PKD 47.71.Z — sprzedaż detaliczna odzieży,
• PKD 47.72.Z — sprzedaż detaliczna obuwia i wyrobów skórzanych,
• PKD 46.42.Z — sprzedaż hurtowa odzieży i obuwia,
• handel i e-commerce — przegląd kodów PKD.

Firma z takim kodem nie podlega zakazowi wyłącznie dlatego, że ma go w rejestrze. Trzeba równocześnie ustalić wielkość przedsiębiorstwa, rodzaj produktów według CN, rolę podmiotu w procesie oraz to, czy dochodzi do „niszczenia” w rozumieniu ESPR.

Checklista dla sklepu odzieżowego i e-commerce

1. Ustal status przedsiębiorstwa. Sprawdź personel, dane finansowe oraz podmioty partnerskie i powiązane.
2. Zidentyfikuj produkty. Zweryfikuj, które towary należą do kodów CN z załącznika VII.
3. Zmapuj strumienie towarów. Uwzględnij nadwyżki, zwroty, reklamacje, uszkodzenia, końcówki kolekcji i zapasy martwe.
4. Wstrzymaj automatyczne decyzje o zniszczeniu. Każdy przypadek powinien przejść procedurę oceny.
5. Ustal kolejność działań. Ponowna sprzedaż, naprawa, odnowienie, redystrybucja i darowizna powinny być rozważone przed zniszczeniem.
6. Przygotuj matrycę odstępstw. Dla każdego wyjątku wskaż wymagane dowody i osobę zatwierdzającą.
7. Zaktualizuj umowy. Sprawdź operatorów magazynowych, logistycznych, zwrotów, napraw i gospodarowania odpadami.
8. Wprowadź pięcioletnią archiwizację. Dokumenty powinny być dostępne elektronicznie i możliwe do przedstawienia organowi.
9. Przygotuj dane do ujawnienia. Ewidencjonuj liczbę, masę, przyczyny, CN i sposób dalszego zagospodarowania.
10. Wyznacz właściciela procesu. Odpowiedzialność powinna łączyć działy prawny, compliance, magazyn, zakupy, e-commerce i ESG.

Najczęstsze błędy

• uznanie, że zakaz dotyczy tylko sklepów stacjonarnych,
• opieranie zakresu obowiązku wyłącznie na kodzie PKD,
• brak weryfikacji kodów CN konkretnych produktów,
• automatyczne niszczenie wszystkich zwrotów konsumenckich,
• traktowanie każdego uszkodzenia jako wystarczającego wyjątku,
• brak oceny możliwości naprawy, odnowienia lub darowizny,
• przekazanie towaru małemu podmiotowi w celu obejścia zakazu,
• brak dokumentacji technicznej i dowodów wizualnych,
• mylenie daty zakazu z datą rozpoczęcia stosowania szczegółowego formatu ujawnień.

FAQ

Czy zakaz obowiązuje od 19 lipca 2026 r.?

Tak. Od tego dnia zakazane jest niszczenie wskazanych w załączniku VII niesprzedanych produktów konsumpcyjnych przez przedsiębiorstwa objęte art. 25 ust. 1.

Czy zakaz obejmuje każdy sklep odzieżowy?

Nie. Znaczenie ma wielkość przedsiębiorstwa, rodzaj produktów według CN oraz rzeczywiste działanie stanowiące niszczenie. Mikro- i małe firmy są wyłączone z bezpośredniego zakazu, a średnie zostaną nim objęte od 19 lipca 2030 r.

Czy zwróconą odzież można zniszczyć?

Nie automatycznie. Zwrot konsumencki jest objęty definicją niesprzedanego produktu. Zniszczenie może być dopuszczalne dopiero wtedy, gdy wystąpi konkretne odstępstwo i firma ma dokumentację potwierdzającą jego spełnienie.

Czy brak popytu wystarczy do zniszczenia końcówki kolekcji?

Nie. Sam spadek popytu lub sezonowość nie stanowią odrębnego wyjątku. Trzeba rozważyć rozwiązania zapobiegające zniszczeniu, takie jak wyprzedaż, outlet, redystrybucja, darowizna, naprawa lub przygotowanie do ponownego użycia.

Jak długo przechowywać dokumenty?

Dokumentację uzasadniającą odstępstwo trzeba przechowywać przez pięć lat od zniszczenia produktu. Na żądanie właściwego organu należy udostępnić ją elektronicznie w terminie 30 dni.

Czy obowiązek wynika z PKD 47.71.Z albo 47.72.Z?

Nie. Kody PKD są powiązane branżowo, ale rozporządzenie określa zakres za pomocą kategorii produktów i kodów CN. Sam wpis PKD nie przesądza o objęciu zakazem.

Podsumowanie

Od 19 lipca 2026 r. duże przedsiębiorstwa działające w branży odzieżowej i obuwniczej muszą zmienić podejście do niesprzedanych zapasów. Końcówki kolekcji, zwroty i towary uszkodzone nie mogą już trafiać do zniszczenia wyłącznie na podstawie prostej decyzji magazynowej.

Najważniejsze jest wdrożenie procesu, który pozwoli ustalić kategorię produktu, ocenić możliwość ponownego użycia, naprawy lub darowizny, zastosować odpowiednie odstępstwo i zgromadzić wymagane dowody. Dokumentację trzeba przechowywać przez pięć lat, a dane o pozbywaniu się niesprzedanych produktów powinny zasilać system corocznych ujawnień.

To regulacja produktowa, a nie zmiana PKD lub przepis podatkowy. Dla firm handlowych kody 47.71.Z i 47.72.Z są ważnym tropem branżowym, ale prawny zakres zakazu trzeba ustalać na podstawie rozporządzenia ESPR, kodów CN, statusu przedsiębiorstwa i rzeczywistego sposobu postępowania z towarem.

Materiał ma charakter informacyjny. Przedsiębiorstwo powinno ocenić własny status, kody CN produktów, model logistyczny i podstawę ewentualnego odstępstwa z uwzględnieniem aktualnych przepisów oraz dokumentacji.